عنوان اصلی: Resilience | Tools, Publications & Resources

پدیدآور: Center for the Future of Libraries[1]

عنوان ترجمه: بازیابی یا تاب آوری

مترجم: مسعود قانعی مقدم، کارشناس کتابداری و اطلاع رسانی، ghaneimoghaddam2@gmail.com

مقدمه مترجم

[2]برای اینکه مفهوم بازیابی یا تاب آوری را بهتر درک کنیم با چند سوال از شما شروع می کنم، لطفاً چند ثانیه به آنها فکر کنید و در ذهنتان پاسخ دهید:

یکی از سخت ترین و پراسترس ترین تجربه های زندگیتان را به یاد بیاورید. یک خبر بد، یک حادثه ناگوار و پراسترس

در آن لحظه چه احساسی داشتید؟ استرس و اضطراب شما در چه حدی بود؟

به چه چیزی فکر می کردید؟ به خودکشی، به بدشانسی همیشگی تان و یا به راه حلهای ممکن؟

آیا آن زمان تصمیمی هم گرفتید و یا خودتان را به دست شرایط سپردید؟

آیا اقدامتان موثر بود و از عملکرد خودتان در آن اتفاق راضی هستید؟

آیا در آن لحظات دشوار به این فکر می کردید که این ماجرا مقطعی است و روزی از این وضعیت خلاص می شوید؟

در حال حاضر نسبت به آن زمان چه تغییری کرده اید؟ آیا همه چیز به حالت قبل و تعادل برگشته و یا هنوز هم اثرات منفی آن در زندگیتان وجود دارد؟

چرا و چطور برخی از افراد در شرایط سخت و چالشی مانند مرگ یک عزیز، طلاق و جدایی، مسائل مالی، جنگ، بیماری، بیکاری و … دلسرد نمی شوند و به عملکرد خودشان در زندگی طبق روال قبلی ادامه می دهند و حتی به موفقیت می رسند اما بعضی افراد در شرایط نسبتاً ایده آل با کوچکترین چالش زندگی دچار شکست شده و درهم می شکنند؟تفاوت در چیست و از کجاست؟

چکیده:

براساس[3] تعریف دولت آمریکا، تاب‌آوری برای سیستم‌های زیرساختی عبارت است از «توانایی سیستم‌ها، زیرساخت‌ها، دولت، کسب‌وکار، جوامع و افراد برای مقاومت، تحمل، جذب، بازیابی، آماده‌سازی یا سازگاری با یک حادثه ناگوار که موجب آسیب، نابودی یا از دست رفتن موارد مهم ملی شود»

به منظور آشنایی بهتر با مفهوم تاب‌ آوری ( Resiliency ) ابتدا باید به شناخت نوع حوادث پرداخت. در یک تقسیم‌بندی حوادث بر اساس شدت و احتمال وقوعی که دارند، در سه دسته تعریف می‌شوند:

الف- حوادثی که شدت آن‌ها ناچیز یا کم است و احتمال وقوع آن‌ها مشخص است. این دسته از حوادث قابلیت اطمینان سیستم را تحت تأثیر زیادی قرار نمی ‌دهند بنابراین دارای اهمیت کمتری هستند و پیشگیری از آن‌ها در اولویت قرار نمی‌گیرد. به این گونه از حوادث، شناخته شده گویند.

ب- حوادثی که به ندرت رخ می‌دهند، اما عواقب وقوع آن‌ها قابل برآورد است. حوادثی مانند طوفان در شهری چون تهران؛ اگرچه احتمال وقوع چنین حوادثی قابل تعیین نیست اما خسارت ناشی از آن را با توجه به موارد مشابه رخ داده می‌توان تخمین زد. این دسته از حوادث را با نام حوادث شناخته نشده یا قوی خاکستری می‌شناسند.

ج- حوادثی که تاکنون تجربه نشده‌اند و عواقب رخداد آن‌ها سنگین و ابعاد آن نامشخص است. با توجه به این‌که این حوادث تاکنون رخ نداده‌اند، صحبت از احتمال آن‌ها نیز کاری سخت است. برای مثال وقوع زلزله در شهر تهران ممکن است، ولی با توجه به عدم رخداد آن تا به امروز نمی‌توان احتمال آن را به درستی تخمین زد. البته واضح است چنین رویدادی تبعات سنگینی خواهد داشت. این دسته از رخدادها را حوادث غیرقابل شناسایی یا قوی سیاه نامند.

متن

تاب آوری

تاب آوری ترکیبی از آمادگی و بهبودی فوری در زمان اختلالات فیزیکی(جسمی)، اجتماعی و اقتصادی شامل بلایای طبیعی، حملات تروریستی یا فروپاشی اقتصادی است.

نحوده کارکرد

بحث درباره تاب آوری به دنبال چندین بلایای طبیعی سالهای اخیر از جمله طوفان کاترینا که در سال 2005 و طوفان سندی که در سال 2012 به وقوع پیوست، شدت گرفته است. تاب آوری عموما به عنوان راهکاری برای کاهش آسیب حوادث طبیعی از جمله تغییرات اقلیمی، بلایای طبیعی و حتی تروریسم به کار می رود.
پس از طوفان سندی مقامات دولت در سطوح فدرال و محلی شروع به اندیشیدن درباره تغییراتی کردند که از تکرار ویرانی های وسیع منجرشده توسط طوفان سندی ممانعت می کند. به گزارش دانشگاه های ملی در سال 2012، توسعه فرهنگ تاب آوری باعث بالارفتن آمادگی و همچنین پیش بینی بهتری از حادثه و عواقب آن شده است.این توسعه همچنین موجب ارتقا توانایی برای بازیابی سریع تر و قوی تر می شود.جوامع تاب آور به نحوی برنامه ریزی و بنا خواهند شد که به جای انتظارکشیدن برای وقوع حادثه و عواقب بعدی آن، تلفات حادثه را کاهش خواهند داد.

در سال 2013، موسسه راکفلر شروع به همکاری با 32 شهر به عنوان اولین گروه از 100 شهر داوطلب برای تاب اور کرد. بر طبق نظر موسسه راکفلر، تاب اوری ظرفیت اشخاص، جوامع، موسسات، کسب و کارها و سیستم های یک شهر برای بقا و سازگاری را بالا برده است.
برای شهرهای شرکت کننده منابعی مهیا شد که راه را برای رسیدن به تاب اوری هموار می کند، از جمله این منابع می توان به کارگیری یک افسر ارشد بازیاب، توسعه راهبردی، دسترسی به شرکای خصوصی، عمومی و سازمان های مردم نهادی که می توانند به پیشبرد راه حل مشارکت و عضویت در شبکه ای از شهرهای متحدالشکل کمک کنند،نام برد.

بعضی از نشانه های جوامع تاب اور شامل دسترسی به حمل و نقل عمومی و همگانی، به کارگیری فناوری های مقلد طبیعت(زیست تقلید)، ارتباط از طریق شبکه نوری، کشاورزی پشتیبان جامعه و مواردی از این دست است.

اهمیت تاب آوری

زمانی که ارگان های شهری، ایالتی و فدرالی تاب اوری را به عنوان یک راهکار برای اشاره به حوادث بالقوه قبول کردند، کتابخانه ها نیز نیاز به انطباق امکانات، خدمات و برنامه هایشان برای نمایش راهکار تاب اوری دارند.

تاب آوری نیازمند مشارکت جامعه است. از جمله این مشارکت ها می توان به ترغیب افراد برای تصمیم گیری که به آمادگی و ممانعت از تاثیر حوادث کمک می کند، تهیه منابع و اطلاعاتی که به تصمیم گیری آگاهانه آنها کمک می کند، پیشنهادها، برنامه ها و خدماتی که اجازه پاسخ به مشکلات پیش آمده را می دهد نام برد. کتابخانه ها و متخصصین اطلاعات ممکن است سرویس دهندگانی برای کمک به افرادی که اعمال بازیابی را در جامعه شان پذیرفته اند باشند.

تاب آوری ممکن است با ارزشهای برابری و دسترسی کتابخانه ها منطبق باشد. جوامع تاب آور حقیقی از انرژی تجدیدپذیر چندگانه استفاده کرده، کشاورزی محلی پشتیبانی کرده و برابری و گنجایش اجتماعی را ترویج می دهند.تمام این موارد به معنای اطمینان خاطری است که جامعه می تواند اختلالات را قبول کرده و از موقعیت هایی که بیشترین تاثیر را بر روی آسیب پذیرترین افراد جامعه می گذارد اجتناب
می کند

شاخص‌های تاب آوری در بحران کرونا

با گذشت[4] زمان و درگیری ۱۷۰ کشور با ویروسی به نام کرونا موجب شده است که هزینه‌های بسیار زیادی از جنس اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، روانی و… بر جوامع مختلف وارد شود. حال با توجه به شاخص تاب آوری، سوال اصلی این است که یک دولت و جامعه تاب آور چه ویژگی‌هایی در برابر این ویروس می‌تواند داشته باشد؟

از بعد روانشناختی یک کشور اعم از دولت و مردم که با ویروس کرونا مواجه شدند، هنگامی پشتیبانی می‌شوند که یک شناخت اجتماعی در آنها شکل بگیرد و نگرش‌ها و باورهای آن‌ها را به سمت مقاوم ورزی در برابر مشکل به صورت جمعی سوق دهد و با یادگیری اجتماعی آن‌ها را به سمت تعهد و کنترل بر زندگی سوق دهد و یک احساس عزت نفس جمعی در افراد برای حل این موضوع پیش آید. در این شناخت و یادگیری اجتماعی یک مجموعه زمینه‌هایی وجود دارد که باعث تقویت تاب آوری می‌گردد، عواملی مانند فرهنگ جمع گرایی، اعتقاد به دین و خدا و… و در مقابل برخی نگرش‌ها و باورها مانند مقدم دانستن خود بر دیگران و فرهنگ فردگرایی موجب وحشی گری در رفتار عمومی می‌شود مانند هجوم به فروشگاه‌ها و کاهش دستمال کاغذی و ماسک و.... که تاب آوری عمومی را کاهش می‌دهد.

عوامل روانشناختی همچنین در مورد تصویر نهادهای دولتی و ایجاد نگرش نسبت به آنها در بین افکار عمومی مؤثر است. تصویر نهادهای دولتی خود یک عامل جامعه شناختی است چراکه اگر افکار عمومی نسبت به یک دولت دیدگاه مثبتی داشته باشند و نهادهای بهداشتی را مؤثر بدانند باعث افزایش تاب آوری شده و به تبع آن اعتماد عمومی افزایش می‌یابد و همین عامل نیز به خودی خود اقتدار و انسجام یک دولت در تصمیم گیری ها را افزایش و به تقویت انسجام ملی می‌انجامد. نکته بعد اعتماد دولت بر استحکام سیستم و فراوانی زیرساخت هاست که در قبل و حین یک بحران با نوآوری و به دور از بوروکراسی این ظرفیت‌ها را فعال کرده تا امکان فعالیت‌های جهادی برای مقابله با بحران کرونا را افزایش دهد.

حکمرانی خوب، شفافیت، کارآمدی و ثبات اقتصاد کلان و خرد و کسب و کارهای کوچک و کم بودن شکاف اجتماعی عوامل دیگری هستند که بر تاب آوری ملی مؤثر است و کشورهای دارای ضعف در این نهادها و اقدامات موجب کاهش تاب آوری آنها در زمان بحران کرونا می‌شود و دولت‌ها باید به تقویت این موضع بپردازند چرا که چگونگی حکمرانی با تمامی ابعاد خود بر عوامل روانشناختی مؤثر بوده و ضعف در اینها می‌تواند با وجود قوت در عوامل روانشناختی و فعالیت‌های مردمی می‌تواند موجب کاهش میزان اثرگذاری در همان نقاط قوت شود و تاب آوری عمومی را کاهش دهد.

[1] ALA American Library Association

[2] « حق بین، سارا. ( 24 مهر 1396) بازیابی یا تاب آوری (Resilience) چیست؟. http://sarahhaghbin.com/»

[3] https://pamco.ir/-resiliency/

[4] https://www.mehrnews.com/news/4906989تاب آوری ملی و بحران کرونا/